Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych a szpital i lekarz

Czym jest Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych?

To państwowy fundusz celowy, z którego Rzecznik Praw Pacjenta wypłaca świadczenia kompensacyjne po zdarzeniach medycznych. Utworzyła go nowelizacja ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. 2023 poz. 1675), która weszła w życie 6 września 2023 r. Przepisy znajdują się w rozdziale 13b tej ustawy.

Fundusz jest finansowany głównie z odpisu ze środków NFZ oraz z opłat od wniosków. Szpitale nie płacą do niego składek.

Ta sama nowelizacja zlikwidowała dawny system pozasądowy. Wojewódzkie komisje do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych przestały istnieć 1 lipca 2024 r., a ich niezakończone sprawy przejął Rzecznik. Uchylono też obowiązkowe ubezpieczenie szpitali na wypadek zdarzeń medycznych.

Kiedy pacjent dostaje świadczenie?

Gdy w szpitalu, przy świadczeniu finansowanym ze środków publicznych, doszło do zdarzenia medycznego. Ustawa definiuje je jako zakażenie biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia albo śmierć pacjenta, których z wysokim prawdopodobieństwem można było uniknąć przy postępowaniu zgodnym z aktualną wiedzą medyczną lub przy zastosowaniu innej dostępnej metody.

Nie jest zdarzeniem medycznym przewidywalne, normalne następstwo metody, na którą pacjent świadomie się zgodził. Rzecznik nie ustala, kto zawinił. Ocenia, czy szkody można było uniknąć.

Element	Zasada	Przepis
Zakres	Szpital, świadczenia finansowane ze środków publicznych	art. 67q
Kto składa wniosek	Pacjent, a po jego śmierci najbliżsi: krewni pierwszego stopnia, małżonek, osoba przysposobiona, partner we wspólnym pożyciu	art. 67r, 67t
Termin	Rok od dowiedzenia się o szkodzie, nie dłużej niż 3 lata od zdarzenia	art. 67t ust. 3
Opłata	361 zł od 6.09.2026 (w ustawie 300 zł, waloryzowana co roku), zwracana po przyznaniu świadczenia	art. 67t ust. 4–6
Wysokość	Od 6.09.2026: zakażenie lub uszczerbek 2 393–239 131 zł; śmierć 23 914–119 566 zł na wnioskodawcę. W ustawie: 2 000–200 000 zł i 20 000–100 000 zł, kwoty są co roku waloryzowane	art. 67s
Decyzja	3 miesiące od kompletnego wniosku, odwołanie do Komisji Odwoławczej	art. 67za, 67ze
Przyjęcie świadczenia	Oświadczenie w ciągu 30 dni, wypłata w ciągu 14 dni	art. 67zc, 67zd

Kwoty w tabeli obowiązują od 6 września 2026 r. Co roku we wrześniu są waloryzowane o średnioroczny wskaźnik cen GUS za poprzedni rok (w 2026 r. o 3,6%). Aktualne widełki Rzecznik publikuje na stronie gov.pl.

Co oznacza przyjęcie świadczenia?

Oświadczenie o przyjęciu świadczenia oznacza zrzeczenie się wszelkich roszczeń o odszkodowanie, rentę i zadośćuczynienie, które mogą wynikać ze zdarzenia, w zakresie szkód ujawnionych do dnia złożenia wniosku (art. 67zc ust. 2). Za te szkody pacjent nie pozwie już szpitala ani lekarza.

Zrzeczenie nie obejmuje szkód, które ujawnią się później. Pacjent może też odmówić przyjęcia świadczenia albo w ogóle nie składać wniosku i od razu iść do sądu. W czasie postępowania przed Rzecznikiem przedawnienie roszczeń nie biegnie, więc pozew może przyjść później, niż wynikałoby z dat leczenia.

Czy Fundusz zastępuje OC?

Nie. Fundusz to dodatkowa, dobrowolna dla pacjenta ścieżka. Obowiązkowe OC szpitala, z minimalną sumą 100 000 EUR na jedno zdarzenie i 500 000 EUR na wszystkie zdarzenia, oraz OC lekarzy na kontraktach pozostają bez zmian.

Cecha	Fundusz Kompensacyjny	Roszczenie z OC
Gdzie	Tylko szpital, świadczenia publiczne	Każda placówka i praktyka, także prywatne leczenie
Wina	Nie trzeba jej wykazywać	Trzeba wykazać przesłanki odpowiedzialności, zwykle winę
Tryb	Decyzja administracyjna Rzecznika	Ugoda z ubezpieczycielem lub wyrok sądu
Kwota	Ustawowe widełki	Pełna szkoda do sumy gwarancyjnej, w tym renta
Skutek	Zrzeczenie się roszczeń za szkody ujawnione do dnia wniosku	Zaspokojenie roszczeń objętych ugodą lub wyrokiem

Przy poważnych szkodach, np. trwałym kalectwie z utratą zdolności do pracy, pełne odszkodowanie z rentą może znacznie przekraczać limity Funduszu. W takich sprawach pacjent częściej wybierze sąd.

Co to zmienia dla szpitala?

• OC zostaje bez zmian. Szpital nadal musi mieć obowiązkowe OC, a sumę warto dopasować do profilu oddziałów, nie tylko do minimum.
• Nie ma już polisy na zdarzenia medyczne. Jeśli w programie ubezpieczeń wciąż figuruje ten obowiązek, program wymaga przeglądu.
• Obowiązki informacyjne. Rzecznik może żądać od szpitala informacji, wyjaśnień i dokumentów. Szybka i kompletna dokumentacja jest w interesie placówki.
• Analiza przyczyn. Po wypłacie świadczenia szpital musi przeprowadzić analizę przyczyn źródłowych zdarzenia i wdrożyć zalecenia (art. 67zd ust. 3).
• Zgłaszanie okoliczności. Wniosek do Funduszu może zapowiadać późniejszy pozew. Sprawdź w warunkach OC, czy i kiedy trzeba o nim powiadomić ubezpieczyciela.

Co to zmienia dla lekarza?

Lekarz nie jest stroną postępowania przed Rzecznikiem i decyzja nie przesądza o jego winie. Jeśli pacjent przyjmie świadczenie, nie może już dochodzić od lekarza roszczeń za szkody ujawnione do dnia wniosku.

Lekarz na kontrakcie nadal odpowiada solidarnie ze szpitalem, gdy pacjent wybierze sąd albo gdy szkoda ujawni się później. Fundusz nie obejmuje też pracy w przychodni, gabinecie ani leczenia prywatnego. Dlatego własne OC pozostaje konieczne. Postępowanie karne i zawodowe toczą się niezależnie od Funduszu.

Od czego zacząć?

Szpital powinien przejrzeć program ubezpieczeń pod kątem zmian z 2023 r. i realnych sum gwarancyjnych. Więcej piszemy w tekstach Ubezpieczenie szpitala lub kliniki i Odpowiedzialność szpitala za błędy medyczne. Lekarz na kontrakcie znajdzie wskazówki w artykule OC lekarza na kontrakcie oraz w zakładce OC lekarza. O uprawnieniach pacjentów piszemy w tekście Prawa pacjenta.